ÔÇ×Holidays after the FallÔÇŁ

By in ksi─ů┼╝ki on 15 listopada 2013

Holidays_after_the_Fall

 

ÔÇ×Holidays after the FallÔÇŁ to pami─Ötniki z wakacji w kurortach bu┼égarskich i chorwackich. D─ů┼╝enie do nowoczesno┼Ťci spo┼éecze┼ästw lat 50. i 60. skonfrontowano tu z przestrzennymi efektami upadku komunizmu oraz prywatyzacj─ů nadmorskich o┼Ťrodk├│w ÔÇö kolejnymi strategiami zarz─ůdzania kurortami w celu przywr├│cenia im ┼Ťwietno┼Ťci. Publikacja u┼Ťwiadamia, jak wielkim polem eksperyment├│w formalnych i spo┼éecznych by┼éy s┼éoneczne wybrze┼╝a Bu┼égarii i Chorwacji, a tak┼╝e ile architektura najnowsza (w moim odczuciu szczeg├│lnie skandynawska) czerpie z projekt├│w kurortowych socjalistycznej moderny. Zwraca te┼╝ wreszcie uwag─Ö nie na modernizm w przestrzeni miejskiej, ale na jego edycj─Ö wakacyjn─ů ÔÇö w pi─Öknych okoliczno┼Ťciach przyrody.

Etnolog Orvar L├Âfgren pisa┼é o pla┼╝y jako nowoczesnym, bezklasowym formacie, a Le Corbusier na wystawie ┼Ťwiatowej w Pary┼╝u w 1937 roku t┼éumaczy┼é r├│wnowa┼╝no┼Ť─ç teren├│w zielonych i miast, przekonuj─ůc, ┼╝e ÔÇ×Pla┼╝e, lasy, jeziora i rzeki zostan─ů podbite przez masy!ÔÇŁ. Za ┼╝elazn─ů kurtyn─ů w latach 50. o┼Ťrodki sanatoryjne dla pojedynczych kuracjuszy zast─Öpowano starannie zaprojektowanymi zespo┼éami hotelowo-us┼éugowymi usytuowanymi wzd┼éu┼╝ malowniczych wybrze┼╝y, kt├│re poza niezapomnianymi widokami i uniwersaln─ů ÔÇ×ucieczk─ů od wszystkiegoÔÇŁ, oferowa┼éy tak┼╝e na wskro┼Ť nowoczesny styl ┼╝ycia. Kurorty w Chorwacji i Bu┼égarii wydaj─ů si─Ö najbardziej spektakularne, ale i najbardziej kontrastowe ÔÇö r├│┼╝ni je metoda projektowa, strategia urbanistyczna, a tak┼╝e metoda prywatyzacji oraz konserwacji po upadku komunizmu.

Linia brzegowa Bu┼égarii wynosi oko┼éo 380 km, a Chorwacji niemal┼╝e 5 800 km. R├│┼╝ni─ů si─Ö ukszta┼étowaniem i charakterem ÔÇö bu┼égarskie wybrze┼╝e jest w miar─Ö jednorodne, p┼éaskie i rozleg┼ée, natomiast chorwackie pe┼éne jest zatok, p├│┼éwysp├│w, wysepek, klif├│w oraz kamienistych pla┼╝. Projektanci kurort├│w okazali si─Ö bardziej wra┼╝liwi na architektur─Ö wernakularn─ů Chorwacji, proponuj─ůc jej unowocze┼Ťnion─ů wersj─Ö np. w kompleksie Valamar Lacroma w Dubrowniku czy w Hotelu Haludovo na wyspie Krk. Co ciekawe, urokom chorwackich wybrze┼╝y nie oparli si─Ö tak┼╝e ameryka┼äscy inwestorzy z erotycznego magazynu ÔÇ×PenthouseÔÇŁ. W latach 70. Bob Guccione, wydawca ÔÇ×PenthouseÔÇÖaÔÇŁ, promowa┼é kurort Haludovo jako ÔÇ×antidotum na nieporozumienie zimnej wojnyÔÇŁ, wabi─ůc turyst├│w siedemdziesi─Öcioma ÔÇ×kr├│liczkamiÔÇŁ oraz intensywnym nocnym ┼╝yciem kurortu.

Publikacja uwidacznia diametraln─ů r├│┼╝nic─Ö pomi─Ödzy zindywidualizowanym projektowaniem ka┼╝dego z kurort├│w w Chorwacji, a stosowaniem projekt├│w standaryzowanych, o sprawdzonym schemacie formalnym i funkcjonalnym spotykanych w Bu┼égarii. Ksi─ů┼╝ka oddaje honor kurortom bu┼égarskim, kt├│re testowa┼éy typologie wielkoskalowe, zapewniaj─ůc urlopowiczom spektakularne widoki, przestrzenie publiczne oraz ÔÇ×spo┼éeczne katalizatoryÔÇŁ ÔÇö miejsca integracji kr├│tkotrwa┼éej kurortowej spo┼éeczno┼Ťci. Chwalone s─ů dobrze Polakom znane kurorty: Z┼éote Piaski oraz S┼éoneczny Brzeg, utrzymane w stylu mi─Ödzynarodowym. Autorzy ksi─ů┼╝ki zwr├│cili jednak uwag─Ö na karykaturalne przepoczwarzanie S┼éonecznego Brzegu poprzez zabudowywanie pla┼╝ wysoko┼Ťciowcami oraz samowolne wznoszenie przez inwestor├│w w latach 90. o┼Ťrodk├│w hotelowych na terenach park├│w narodowych oraz rezerwat├│w przyrody. Album odmalowuje zachwyt, z jakim tury┼Ťci z kraj├│w komunistycznych podr├│┼╝owali do nadmorskich kurort├│w, ale i rozczarowanie tym, jak konsumpcja wygra┼éa z nowoczesno┼Ťci─ů ÔÇö jak w czasach wolno┼Ťci zmarnowano potencja┼é demokratycznych struktur zast─Öpuj─ůc je przeskalowanymi inwestycjami.

ÔÇ×Holidays after the FallÔÇŁ to historie ÔÇ×gesamtkunstwerk├│wÔÇŁ socjalistycznej moderny znad Morza Czarnego i Adriatyku ÔÇö za┼éo┼╝e┼ä, kt├│re przemycaj─ů nowoczesno┼Ť─ç zar├│wno formaln─ů, strukturaln─ů, jak i obyczajow─ů. W trudnych czasach, za to w pi─Öknych okoliczno┼Ťciach ÔÇö w s┼éo┼äcu, nad morzem, na pla┼╝y.

Agata WO┼╣NICZKA