Panie Gehl, niech nas Pan ratuje!

By in wydarzenia on 10 grudnia 2013
prof. Jan Gehl podczas prelekcji, fot. Marta Orlikowska

prof. Jan Gehl podczas prelekcji, fot. Marta Orlikowska

 

W dniu 6 listopada 2013 roku odby┼éo si─Ö w Warszawie spotkanie z jednym z najbardziej obecnie znanych na ┼Ťwiecie urbanist├│w ÔÇö prof.┬áJanem Gehlem. Wyk┼éad Du┼äczyka poprzedzony by┼é pokazem filmu dokumentalnego pt. ÔÇ×Ludzki wymiarÔÇŁ (re┼╝.: Andreas M.┬áDalsgaard, 2012), prezentuj─ůcego problemy wsp├│┼éczesnych miast oraz┬ádokonania prof. Gehla maj─ůce na celu ich rozwi─ůzanie.

 

Zorganizowane przez Ambasad─Ö Kr├│lestwa Danii oraz Miasto Sto┼éeczne Warszawa spotkanie by┼éo otwarte, jednak wcze┼Ťniej nale┼╝a┼éo si─Ö zarejestrowa─ç ÔÇö wolne miejsca sko┼äczy┼éy si─Ö w ci─ůgu kilku dni. I tak w wype┼énionym po brzegi ogromnym audytorium Muzeum Historii ┼╗yd├│w Polskich du┼äski urbanista pokaza┼é warszawiakom, jak mo┼╝e wygl─ůda─ç szcz─Ö┼Ťliwe miasto.┬áMo┼╝na by odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e na sali znalaz┼éy si─Ö osoby, kt├│rych Gehl nie musi przekonywa─ç do swoich racji. Dominowali ludzie m┼éodzi ÔÇö a oni sami wiedz─ů, ┼╝e miasto przyjazne to takie, w kt├│rym pierwsze┼ästwo maj─ů piesi czy rowerzy┼Ťci i┬áw kt├│rym s─ů szerokie chodniki, ziele┼ä, mn├│stwo miejsc do spotka┼ä czy zakup├│w oraz ograniczony ruch samochodowy. By┼éo to zreszt─ů wida─ç przed wej┼Ťciem do MH┼╗P w czasie wyk┼éadu Gehla, bo do ka┼╝dego s┼éupa, latarni czy balustrady przypi─Öte by┼éy dziesi─ůtki rower├│w. Bardzo nieliczna by┼éa za to na sali reprezentacja urz─Ödnik├│w. Prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz, kt├│ra oficjalnie zapowiedzia┼éa go┼Ťcia, tak┼╝e do┼Ť─ç szybko opu┼Ťci┼éa muzeum. A to chyba przede wszystkim urz─Ödnikom warto by u┼Ťwiadomi─ç wszystkie zagro┼╝enia i problemy, o kt├│rych m├│wi du┼äski urbanista. W krajobrazie wi─Ökszo┼Ťci polskich miast nadal dominuj─ů samochody, handlowe ulice zamieraj─ů, bo ludzi wsysaj─ů wszechobecne centra handlowe, za┼Ť kompleksy leczymy, buduj─ůc kolejne wie┼╝owce, kt├│re niszcz─ů struktur─Ö miasta i wi─Ö┼╝─ů ludzi dziesi─ůtki metr├│w nad ziemi─ů (je┼Ťli pracuje si─Ö na dwudziestym pi─Ötrze, wyj┼Ťcie na chwil─Ö z biura po bu┼ék─Ö do sklepu przestaje mie─ç sens, wi─Öc ludzie nie opuszczaj─ů wie┼╝owc├│w i nie generuj─ů ruchu dooko┼éa takich budowli ÔÇö twierdzi Gehl). M┼éodzi mieszka┼äcy Warszawy, Krakowa, Poznania czy Gda┼äska doskonale te problemy znaj─ů, zak┼éadaj─ů organizacje walcz─ůce o popraw─Ö jako┼Ťci przestrzeni, aktywizuj─ů ludzi do udzia┼éu w konsultacjach spo┼éecznych. O wiele mniej wiedzy, ale i entuzjazmu wykazuj─ů urz─Ödnicy, kt├│rzy zwykle powtarzaj─ů jak mantr─Ö s┼éowa: ÔÇ×nie da si─ÖÔÇŁ. Nawet pani prezydent Warszawy, otwieraj─ůc listopadowe spotkanie, zaznaczy┼éa, ┼╝e zmniejszanie ruchu samochodowego w centrum miasta nie wszystkim si─Ö podoba ÔÇö i ona zdanie tej grupy ma zamiar uwzgl─Ödni─ç. Ripost─ů Gehla by┼éo wspomnienie o wielkim oporze spo┼éecznym w czasie reformy przestrzeni w Kopenhadze czy Melbourne. Teraz ilo┼Ť─ç mieszka┼äc├│w zadowolonych ze zmian si─Öga tam siedemdziesi─Öciu procent i nikt nie ma w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e miasta te sta┼éy si─Ö o wiele bardziej przyjazne mieszka┼äcom, a co wi─Öcej ÔÇö wzr├│s┼é te┼╝ ich potencja┼é ekonomiczny.

 

prof. Jan Gehl podczas podpisywania swojej ksi─ů┼╝ki ÔÇ×┼╗ycie mi─Ödzy budynkamiÔÇŁ, fot. Marta Orlikowska

prof. Jan Gehl podczas podpisywania swojej ksi─ů┼╝ki ÔÇ×┼╗ycie mi─Ödzy budynkamiÔÇŁ, fot. Marta Orlikowska

 

Fenomenem jest fakt, ┼╝e Jan Gehl te same idee promuje i wciela w ┼╝ycie od niemal p├│┼é wieku. Jego najbardziej znane dzie┼éo ÔÇö modernizacja centrum Kopenhagi trwa od lat 60. XX wieku i w┼éa┼Ťciwie wci─ů┼╝ mo┼╝na j─ů okre┼Ťli─ç jako work in progress (usuni─Öcie samochod├│w i zast─ůpienie ich rowerami uda┼éo si─Ö tak dobrze, ┼╝e teraz na ulicach tworz─ů si─ÖÔÇŽ korki rowerowe, na kt├│re te┼╝ trzeba przecie┼╝ znale┼║─ç lekarstwo). Te same reformy, kt├│re Gehl rozwija┼é pi─Ö─çdziesi─ůt lat temu, nadal s─ů aktualne i nadal wiele miast chce, by je u nich wprowadza┼é. Du┼äczyk opracowywa┼é ju┼╝ projekty urbanistycznych modernizacji dla pozornie tak od siebie kulturowo odleg┼éych miast jak: Dublin, Melbourne, Guangzhou, Mexico City, Londyn, Rijeka, Rejkiawik czy Zurych. Od kilku miesi─Öcy Gehl pracuje z merem Moskwy nad popraw─ů przestrzeni w zatkanej przez samochody rosyjskiej stolicy. Jego dzia┼éania bazuj─ů wci─ů┼╝ na tych samych koncepcjach.┬áWyk┼éadu du┼äskiego urbanisty s┼éucha┼éo si─Ö jak opowie┼Ťci o idealnym ┼Ťwiecie, w kt├│rym miasta nie s─ů przeludnionymi i zanieczyszczonymi zbiorowiskami przypadkowych ludzi, lecz przestrzeniami, w kt├│rych przebywaj─ů u┼Ťmiechni─Öci, zrelaksowani ludzie, tworz─ůcy spo┼éeczno┼Ťci i zauwa┼╝aj─ůcy si─Ö nawzajem. Mo┼╝na by┼éo odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e jest to utopia w czystej postaci. Gehl wylicza wady miast, dla wielu z nich nie proponuje jednak alternatywy (np. je┼Ťli g─Öst─ů zabudow─Ö wysoko┼Ťciow─ů zamienimy na nisk─ů i lu┼║n─ů, tak jak postuluje, to jak zrekompensujemy braki powierzchni u┼╝ytkowych?). Te same pomys┼éy Du┼äczyk chce wdra┼╝a─ç w ma┼éych miasteczkach i kilkumilionowych metropoliach, w odniesieniu do wszystkich zak─ůtk├│w ┼Ťwiata. Swoje idee urbanista przedstawia w formie okr─ůg┼éych zda┼ä i chwytliwych hase┼é, kt├│re ameryka┼äska prasa ju┼╝ oficjalnie nazywa ÔÇ×gehlizmamiÔÇŁ. Mimo to obraz kreowany przez prof. ┬şGehla jest bardzo przekonuj─ůcy i wzbudza wiar─Ö w to, ┼╝e nasze d┼éawi─ůce si─Ö miasta mo┼╝na jeszcze naprawi─ç. Du┼äczyk m├│wi zrozumia┼éym j─Özykiem, a zmiany pokazuje tak, by da┼éo si─Ö uwierzy─ç w ┼éatwo┼Ť─ç ich zastosowania. Udowadnia, ┼╝e nie za pomoc─ů rewolucji, ale ewolucji da si─Ö wprowadzi─ç wiele korzystnych modyfikacji do tkanki miasta, jak─ů dysponujemy. Gehl ÔÇ×leczyÔÇŁ tylko niekt├│re problemy, nie zg┼é─Öbia wszystkich, wielu dotyka powierzchownie, ale przecie┼╝ od czego┼Ť trzeba zacz─ů─ç, prawda?

Anna CYMER

 

 

 

Ilustracje udost─Öpnione dzi─Öki uprzejmo┼Ťci Ambasady Kr├│lestwa Danii w Warszawie.

Na pocz─ůtku listopada br. prof. Jan┬áGehl go┼Ťci┼é tak┼╝e w ┼üodzi, gdzie zosta┼é zaproszony z inicjatywy Instytutu Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu ┼ü├│dzkiego oraz┬áFundacji Ulicy Piotrkowskiej. Kilkudniowym spotkaniom s┼éynnego urbanisty z urz─Ödnikami, pracownikami naukowymi oraz mieszka┼äcami ┼üodzi patronowa┼éo A&B. Wizyta ta mia┼éa zwi─ůzek z wdra┼╝aniem przez miasto nowej strategii rozwoju przestrzennego, a tak┼╝e z promocj─ů najnowszej ksi─ů┼╝ki prof. Gehla pt.┬áÔÇ×Miasta dla ludziÔÇŁ (ÔÇ×Cities┬áfor PeopleÔÇŁ), kt├│ra┬áuka┼╝e si─Ö niebawem nak┼éadem Wydawnictwa RAM ÔÇö wydawcy A&B w przek┼éadzie Szymona Nogalskiego.